لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

ساختمان معرفتی نظریۀ اجتماعی- سیاسی «جامعۀ باز» کارل پوپر(1902-1994 م) به عنوان اتوپیا و الگوی جامع نظری اصلاح طلبان غربگرا، بر روش ابطال گرایی در فلسفۀ علم او بنا شده است. پژوهش حاضر در پی ابطال عقلی این روش بود. روش: این پژوهش بین رشتۀ فلسفۀ سیاسی و معرفت شناسی فلسفی و به روش کتابخانه ای و توصیفی- انتقادی انجام شد. یافته ها: روش ابطال گرایی پوپر به عنوان ملاک علمیت همۀ نظریه های تجربی و سیاسی- اجتماعی اش، ارتباط مستقیم با تمام مؤلفه های نظریۀ جامعۀ باز(= لیبرال دموکراسی منفی) دارد؛ مؤلفه هایی چون: خردورزی انتقادی، نفی مرجعیت طلبی و تمامیت خواهی و تأکید بر تساهل و مدارا و نیز پلورالیسم معرفتی و دینی؛ با ابطال منطقی این روش نظریۀ جامعۀ باز نیز مخدوش شده است. نتیجه گیری: روش اثبات گرایی عقلی و کشفی و تجربی مبتنی بر امکان و بلکه ضرورت کسب معرفت یقینی که مورد تأکید فیلسوفان سیاسی و اجتماعی مسلمان است، به ادلّۀ عقلی بر روش ابطال گرایی پوپری تفوّق دارد.

بحث حقیقت جسم یکی از مباحث مهم فلسفی است که دیدگاه های بسیاری درباره اش مطرح شده است. یکی از مهم ترین این دیدگاه ها که سابقه ای دیرین دارد، مذهب ذره گرایی است که منسوب به ذیمقراطیس است. در این دیدگاه جسم حقیقتی متشکل از هزاران جزء ریز منفصل و جدا از هم است که قرار گرفتن آنها کنار یکدیگر موجب به وجود آمدن اجسام بزرگ شده است. این اجزای ریز اگرچه قابلیت تقسیم در وهم یا توسط عقل را دارند، ولی امکان تقسیم خارجی در آنها نیست. این دیدگاه در تقابل با نظریه بیشتر فیلسوفان مسلمان است که جسم را نه متشکل از اجزای منفصل، بلکه جوهری مرکب از ماده اولی و صورت جسمیه دانسته، آن را امری ممتد و ذاتا متصل می دانند که قابل هرگونه انقسام حتی انقسام فکی تا بی نهایت است. ازآنجاکه بسیاری از براهین اثبات هیولا اولی متوقف بر ابطال نظریه ذیمقراطیس و اثبات قابلیت انقسام فکی در اجسام است، فیلسوفان مسلمان براهین مختلفی در رد این نظریه اقامه کرده اند. در این مقاله به بررسی و نقد پنج برهان از براهین مذکور پرداخته و در نهایت همه آنها را مخدوش دانسته ایم.

نتایج فلسفی حاصل از تعبیر کپنهاگی مکانیک کوانتوم، از جمله طرد رئالیسم، نفی علیت، فقدان تعین در حوادث اتمی و ... نوعی شکاف و دوپارگی را بین فیزیک کلاسیک و فیزیک کوانتوم، موجب می شود. در مقاله ی حاضر، ضمن نمایان ساختن این شکاف، با تکیه بر ابطال گرایی پوپر و لوازم و لواحق آن، علاوه بر پاسخ به برخی از دعاوی عمده ی مکتب کپنهاگی، نشان داده شده که می توان با یک تعبیر فلسفی مناسب، شکاف فوق الذکر را ترمیم و بار دیگر وحدت رویه را به فلسفه ی فیزیک بازگرداند.

در مقاله ی حاضر، اشکلات نقدهای ایراد شده توسط فرا فرایندگرایان از رویکرد مکتب فرایندگرایی برشمرده و به این نکته اشاره شده که جایگزین پیشنهادی آن ها با وام گیری مستقیم مفاهیم بنیادینش از علوم اجتماعی که دارای طبیعت نظری متفاوتی هستند، به آشفتگی حاضر در حوزه ی نظری باستان شناسی دامن زده است. در کنار اشاره به مشکلات نگرش اثبات گرایانه ی فرایندگرایی، بحث شده که پس زدن یکایک ایده های این نگرش و پذیرش فرا فرایندگرایی نیز راه حل مناسبی نیست. باستان شناسی فرا فرایندی در پی تبدیل پژوهش باستان شناختی به عنوان عملی علمی به گونه ای از داستان سرایی با قابلیتی بالا برای برداشت های شخصی است که می توان نمونه اش را در فرهنگ گرایی افراطی دیدگاه پدیدارشناسانه به باستان شناسی چشم انداز سراغ گرفت. باستان شناسان دسترسی به مفاهیم پشت اشیاء و ارزش های ذهنی و ساختارهای اجتماعی افرادی که آن ها را ساخته اند، ندارند. پیش نیاز هدف گذاری، شناسایی محدودیت هاست. فرا فرایندگرایان مطابق با اصولی کمال گرایانه و هنجاری، نگرشی ایدیولوژیک در مطالعه ی فرهنگ ها را اختیار کرده اند و علم را به عنوان بنیانی قابل اتکا رد می کنند. شگفت آن که جایگزین پیشنهادی آن ها نگرشی سراسر ارزش گذاری شده، برگرفته از علوم انسانی همراه با تفسیرهای جانبدارانه بوده و در این راه، تنها تعهد آنان نسبت به اصول اخلاقی معاصر است. بر این اساس، در بخش دوم این نوشته، تلاش شده که با طرح زمینه ی نظری جدید که فارغ از مشکلات اثبات گرایانه ی بینش فرایندگرایانه است، پیشرفت به سوی تفسیر بهتر داده های باستان شناختی تضمین شود. در این راه، مطابق با نسخه ای سازگار شده از ابطال گرایی پیچیده ی پوپر در فلسفه ی علم، بستری نظری با قلمروهای منسجم شناخت شناختی و روش شناختی برای باستان شناسی پیشنهاد شده است. بر این اساس، با توجه به این نکته که مواد باستان شناختی سازگار با روش شناسی که پیش تر توسط فرایندگرایان مورد استفاده قرار گرفته، هستند؛ این روش ها در بستری غیر اثبات گرایانه، مطابق با شناخت شناسی پیشنهاد شده و در جهت ابطال نظریه های تازه پیاده می شوند. در نتیجه ی این رویکرد، بنیان نظری پژوهش ها می تواند به شکلی عملی، به دور از نسبی گرایی پست مدرن و مطلق گرایی اثبات گرایانه شکل گیرد.

بطور کلی کالدول نسبت به این امر که ابطال پذیری بتواند روش مناسبی باشد تردید دارد. به گمان او ساختار های این روش چنان سخت گیرانه اند که اگر به دقت به کار بروند، از علم اقتصاد اندک چیزی باقی می ماند. او بر آنست که نشانه اندکی داریم بر اینکه اقتصاددانان روش ابطال پذیری راحتی به صورت نازیانمند بکار برده باشند. او به رغم هواداری از روش ابطال پذیری، تکثرگرایی در روش شناسی را نیز می پسندد: بگذارید یک صدگل بشکفد. منظور او این است که در اقتصاد مکتبهای فکری مختلفی می توانند در تقابل آرا به نقد کشیده شوند، یعنی بر حسب هنجارهایی که خودشان را وقف آن کرده اند. اما این روش سر در گم لیبرالی در واقع باید اخلاق عالمان باشد که به انتقادها توجه نشان می دهند، ولی نمی تواند تا قیامت برای هر تئوری بکار رود، زیرا بالاخره معلوم نیست که کدام شیوه از نظریه سازیها باید کنار گذاشته شود. از نقطه نظر فوق تساهلی و فوق تسامحی تکثرگرایی روش شناختی، حتی روشن نخواهد شد که چرا ما باید خواستار سازگاری منطقی در درون نظریه ها باشیم. و چرا باید آنها حرفهایی قطعی در باره جهان واقعی بزنند که از همه اینها گذشته دربردارنده مفادی هستند که نادرستی آنها را نشان می دهد. بلاگ می گوید نقد کالدول بر ابطال گرایی ناشی از بدفهمی اوست؛ زیرا وی «تاییدگرایی» (دارای چهار خصلت آزمون پذیری، توجه به تحقق پیش بینی های هر تئوری در واقعیت، اهمیت خصلتی کفایت پیش بینی و ارجحیت تئوریها بر حسب توان نسبی تاییدکنندگی آنها در مورد مشخص)، را با ابطال گرایی اشتباه گرفته است. ابطال گرایی روش اسطقس دار است. در ابطال گرایی حرف این است که دانشمندان فقط فرضیه ها را آزمون نمی کنند، بل فرضیه هایی بنا می کنند که پیش بینی های قاطعی دارند و سعی می کنند آن فرضیه ها را رد کنند ...

پژوهشِ حاضر از منظرِ روش شناسی کیفی به بررسی تفاوت‎های موجود در نوعِ موسیقی مصرفی جوانان شهر تهران و تفسیر ایشان از آن می‎پردازد. جهتِ فهمِ جامعه شناسانۀ تفاوت‎های مصرفِ موسیقی جوانان این موضوع از رهگذرِ سرمایۀ فرهنگی_ مورد بررسی قرار گرفت. با توجه به داده‎های متنی پژوهش، پژوهشگران از میان روش های کیفی روشِ تحلیلِ محتوای کیفی را انتخاب کرده‎اند. داده های پژوهش از طریقِ مصاحبۀ نیمه ساخت یافته با مشارکت کنندگانِ پژوهش گردآوری شده است. با توجه به اهدافِ پژوهش جریانِ انتخاب مشارکت کنندگان بر مبنای نمونه گیری هدفمند صورت یافته است. پژوهشِ حاضر تفاوت‎هایی که میان کنشگرانِ جوانِ با سرمایۀ فرهنگی متفاوت در حوزۀ مصرفِ موسیقی و تفسیر آن وجود دارد را در قالبِ مفاهیم و مقولاتی نشان داده است. این مفاهیم و مقولات عبارت‎اند از: 1. ذائقۀ تربیت شده و ذائقۀ حسی 2. هارمونی و شوریدگی 3. رهنمون‎های مذهبی: مواجۀ نقدآمیز و مواجۀ طردآمیز 4. شنیدن ناشنیدنی ها و دیدن نادیدنی ها و 5- بخشی از ما. نتایج پژوهشِ حاضر نشان می‎دهد، مادامی که کنشگرانِ اجتماعی در سطحِ بالایی از سرمایۀ فرهنگی قرار دارند، در زمینۀ مصرفِ موسیقی به سمت نوعی فرهنگ گرایی رغبت و گرایش دارند. اما در نقطۀ مقابل کسانی که سرمایۀ فرهنگی به میزان اندکی در اختیار دارند به طبیعت نزدیکتر هستند. به عبارتی، ایشان قادر نیستند خود را وارد کدهایی کنند که با آن بتوانند موسیقی هایی نظیر سنتی، کلاسیک غربی یا موسیقی باروک را بازشناسی کنند. بنابراین از دو مفهومِ محوری فرهنگ‎گرایی و طبیعت‎گرایی جهت صورت‎بندی کردند،تفاوت های موجود در مصرف و تفسیر موسیقی در نزد جوانان می‎توان استفاده کرد.

یکی از بحث برانگیزترین مباحث داوری تجاری بین المللی در دو دهه اخیر، مساله اجرای آرای داوری است که در کشور محل صدور و با اصطلاحی جامع تر در کشور مبدا، ابطال شده اند. دو اندیشه متعارض موجود در زمینه موضوع، مبتنی بر دو دیدگاه در خصوص اثر سرزمینی یا فرا سرزمینی ابطال رای توسط دادگاه صلاحیت دار است. نویسنده با توجه به حکم اخیر دادگاه های فرانسوی در خصوص اجرای رای داوری صادره در پرونده شرکت اندونزیایی بی.تی پاترابالی آدیامولیا علیه شرکت فرانسوی به نام رنا هولدینک که توسط دادگاه های کشور محل صدور یعنی انگلستان ابطال گردید، علاقمند است که در این مقاله جنبه های مختلف نظری و عملی اجرای آرای داوری ابطال شده را مورد مطالعه قرار دهد.

با اینکه ابطال پذیری از دیدگاه های تاثیرگذار در فلسفه علم قرن بیستم به شمار می رود، اما موفقیت این دیدگاه بیشتر در جنبه سلبی آن یعنی در نقد دیدگاه های رقیب است. در این نوشتار، ضمن بازخوانی نقدهای پوپر بر دیدگاه هایی مانند پوزیتیویسم و معینی گری، به لوازم نظریه ابطال پذیری در نفی علمیت فرضیه تکامل داروین اشاره خواهد شد، در پایان نیز استدلال خواهد شد که ابطال پذیری در جنبه ایجابی موفقیت چندانی ندارد و از ارایه توصیفی درست از نقش مشاهده در حوزه علم و نسبت آن با نظریه ناتوان است.

به احکام وضعی قرارداد که عبارتند از: صحت، بطلان و عدم نفوذ، وضعیت حقوقی قرارداد می گویند. برخی از این وضعیتهای حقوقی ممکن است به وضعیتهای حقوقی جدید تبدیل شوند. مثلا قرارداد صحیح ممکن است به قرارداد باطل تبدیل شود که به دلیل وجود چنین قابلیتی به آن قرارداد قابل ابطال می گویند. قراردادهای قابل ابطال با قراردادهای قابل فسخ یا قابل رد متفاوتند. قراردادهای قابل ابطال در حقوق کشورهای اروپایی شناخته شده اند، ولی در حقوق ایران، تبدیل یک قرارداد صحیح به باطل موجب شگفتی است و به طور استثنایی مصادیق چنین قراردادهایی در حقوق ایران یافت می شود.